Wiele kontrowersji wśród obrońców praw zwierząt budzą warunki w jakich dokonywany jest transport zwierząt - szczególnie często słyszy się o niehumanitarnym traktowaniu zwierząt (np. koni) wywożonych z Polski za granicę. Zarzuty stawiane przewoźnikom czasami znajduja swoje uzasadnienie w kontrolach. Dlatego nasza firma nie realizuje transportu koni, natomiast z powodzeniem realizujemy transport trzody chlewnej i cielaków, co stalo sie naszą specjalizacją.
Zapewniamy dobry stan techniczny pojazdów i nie przekraczanie dopuszczalnej liczby przewożonych zwierząt, oraz tak organizujemy i opracowujemy trase przewozu, aby zapewnić miejsca, gdzie można by zwierzęta zbadać, nakarmić i napoić.
Tymczasem prawo polskie reguluje dość precyzyjnie warunki transportu zwierząt i odpowiedzialność przewoźników (np. firm transportowych).
Ogólne przepisy w tym zakresie zawarte są w art. 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. Nr 111, poz. 724); zostały one doprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 czerwca 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków transportu zwierząt (Dz. U. Nr 86, poz. 552). Mają one na celu zapewnienie aby zwierzęta w czasie transportu nie były narażone na cierpienia czy śmierć a dotyczą m.in. wymagań co do środka transportu i czasu trwania przewozu. Środek transportu to nie tylko samochód, ale również pociąg, statek, samolot, a także kontener, przenośny boks lub pojemnik przeznaczony do przewozu zwierząt (§ 2 pkt 1 rozporządzenia).
Ogólne warunki prawidłowego transportu zwierząt wymienione w ustawie są następujące:
* zwierzęta muszą być prawidłowo ulokowane, a używane uwięzi nie mogą im krępować leżenia i wstawania w czasie transportu,
* podłogi pojazdów używanych do transportu powinny mieć odpowiednią nawierzchnię, zapewniającą przyczepność kończyn oraz umożliwiającą utrzymanie higieny,
* środki transportu zwierząt powinny spełniać warunki utrzymania odpowiedniej temperatury, wentylacji, przestrzeni oraz naturalnej pozycji (wymaganą wielkość powierzchni ładownej dla poszczególnych gatunków i przedziałów wiekowych określa załącznik do wspomnianego wyżej rozporządzenia)
* w trakcie dłuższego transportu zwierzęta muszą mieć zapewnioną odpowiednio często wodę i karmę oraz odpoczynek,
* zwierzętom chorym lub rannym zapewnia się niezwłocznie pomoc weterynaryjną,
* zwierzęta wwożone do kraju oraz wywożone za granicę muszą być wiezione najkrótszą drogą i bez zbędnych postojów, a ich odprawa graniczna odbywa się poza kolejnością.
Niektóre wymogi dotyczące środków transportu zostały doprecyzowane w rozporządzeniu, zgodnie z którym powinny one zapewniać dostęp do każdego zwierzęcia oraz posiadać:
* odpowiednią powierzchnię dla każdego zwierzęcia, umożliwiającą swobodne przyjęcie przez zwierzę pozycji stojącej lub leżącej,
* zadaszenie i ściany izolowane w celu zabezpieczenia zwierząt przed wpływami atmosferycznymi,
* dostateczną wentylację i w miarę potrzeby ogrzewanie,
* podłogę zapewniającą przyczepność kończyn oraz umożliwiającą utrzymanie higieny w czasie transportu,
* wystarczającą ilość ściółki, zapewniającej wchłanianie odchodów zwierząt oraz wygodę i bezpieczeństwo zwierząt,
* odpowiednio mocne zaczepy, do których mocowane będą zwierzęta kopytne (§ 7 rozporządzenia precyzuje jak powinny takie zaczepy wyglądać),
* urządzenia umożliwiające pojenie i karmienie zwierząt.
Ustawa zawiera też pewne zakazy odnoszące się do transportu zwierząt, a mianowicie zabrania ich przewożenia w okresie okołoporodowym, oddzielania od matek zwierząt młodych, które nie są jeszcze zdolne do przyjmowania stałych pokarmów oraz przeładunku zwierząt bez odpowiedniego zabezpieczenia (§ 6 rozporządzenia precyzuje warunki przeładunku zwierząt).
Przepisy rozporządzenia obciążają przewoźnika także pewnymi obowiązkami formalnymi, związanymi z zapewnieniem fachowej opieki oraz posiadaniem wskazanych dokumentów. Przewoźnik może bowiem przyjąć zwierzęta do transportu tylko wówczas, gdy (§ 5 ust. 1 rozporządzenia):
* został wyznaczony przez nadawcę opiekun (osoba dozorującą zwierzęta w czasie transportu, odpowiedzialna za postępowanie wobec nich oraz za ich pojenie i karmienie) zwierząt albo gdy przewoźnik sam podejmie się sprawowania nad nimi opieki, albo gdy nadawca zapewnił opiekuna w miejscach i na czas postoju,
* został przedłożony plan trasy w przypadku, gdy przewóz wraz z postojami będzie trwał dłużej niż 8 godzin; treść tego planu określona jest w § 5 ust. 3 rozporządzenia,
* nadawca dostarczył świadectwo miejsca pochodzenia zwierząt lub inny dokument identyfikacyjny oraz świadectwo zdrowia zwierząt,
* jeśli nie jest wymagane świadectwo zdrowia zwierząt, lekarz weterynarii wydał orzeczenie, że zwierzęta nadają się do transportu,
* nadawca złożył pisemne oświadczenie, że zwierzęta zostały odpowiednio przygotowane do transportu.
Podczas transportu zwierzęta nie mogą być podnoszone za pomocą środków mechanicznych ani ciągnięte za głowę, rogi, kończyny, sierść lub ogon, a klatki i kontenery powinny być ustawiane w sposób umożliwiający przyjęcie przez zwierzęta naturalnej pozycji i zapewniać prawidłową wentylację (§ 8 rozporządzenia).
Rozporządzenie zawiera też wymagania co do czasu trwania transportu (§ 10). Dla zwierząt jednokopytnych, bydła, owiec, kóz i świń nie powinien on przekraczać 8 godzin; może być jednak przedłużony pod pewnymi warunkami (związanymi przede wszystkim z zapewnieniem żywności i wody, odpowiedniego dostępu do zwierząt oraz organizowaniem postojów). Łączny czas transportu zwierząt, z uwzględnieniem postojów nie powinien być dłuższy niż 24 godziny - po jego upływie zwierzęta powinny być wyładowane, napojone i nakarmione oraz mieć zapewniony okres odpoczynku nie krótszy niż 24 godziny. Rozporządzenie zawiera też szereg szczegółowych warunków dla określonych gatunków zwierząt.
W razie ujawnienia choroby albo padnięcia zwierzęcia w środku transportu, opiekun zwierząt ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić o tym przewoźnika, który z kolei niezwłocznie zawiadamia lekarza weterynarii, którego siedziba znajduje się najbliżej miejsca, w którym zatrzymał się lub może zatrzymać się pojazd. Lekarz ten określa sposób postępowania ze zwierzętami chorymi oraz padłymi (§ 11 rozporządzenia). Zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy zwierzęta padłe oraz nienadające się (zgodnie z opinią weterynarza) do dalszego transportu muszą być usunięte na pierwszym postoju.
Odpowiedzialność za nieprzestrzeganie zasad i warunków wykonywania transportu ponosi - zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt - przewoźnik. Naruszenie przez niego obowiązków związanych z transportem zagrożone są odpowiedzialnością karną - stanowią wykroczenia (art. 37 ustawy).
Obecne polskie przepisy są zgodne z prawem Unii Europejskiej, gdzie zasady transportu zwierząt określone są przede wszystkim w dyrektywie 91/628/EWG z dnia 19 listopada 1991 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniająca dyrektywy 90/425/EWG i 91/496/EWG - jest to ramowa dyrektywa zawierająca ogólne wymogi dotyczące transportu zwierząt. Związana jest ona z następującymi dyrektywami "weterynaryjnymi":
* 89/662/EWG z dnia 11 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli weterynaryjnej w transporcie wewnątrz Wspólnoty,
* 90/425/EWG z dnia 26 czerwca 1990 r. w sprawie uregulowania kontroli weterynaryjnej i hodowlanej w handlu żywymi zwierzętami i produktami (zawierającej m.in. ogólny przepis, że zwierzęta muszą być przewożone w "odpowiednich", ze względu na zachowanie higieny, pojazdach),
* 90/426/EWG z dnia 26 czerwca 1990 r. w sprawie ustalenia przepisów prawnych odnośnie zwierzęcych chorób zakaźnych w odniesieniu do transportu koni na terenie Unii i ich wwozu z krajów trzecich (dyrektywa ta zawiera m.in. przepisy dotyczące stanu zdrowia i kontroli weterynaryjnej przewożonych koni, osłów, zebr i ich krzyżówek).
Wymagania dotyczące środków transportu przewożących zwierzęta określone są ponadto w rozporządzeniu Rady 411/98 z dnia 16 lutego 1998 r.
